Utiliteitsgebouwen met een thermisch vermogen van minimaal 290 kW moeten vanaf dit jaar voldoen aan een GACS (Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem). Toch is er in de vastgoedsector nog onduidelijkheid over de regelgeving. Lees hier alles over de GACS-verplichting. In deze blog zet ik uiteen waar gebouwen aan moeten voldoen, wat er nog onbekend is en hoe je je kan voorbereiden.
De GACS-verplichting is geen beleidsvoornemen meer, maar wettelijk vastgelegd in het Nederlandse Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL). De functionele eisen aan een GACS zijn opgenomen in de artikelen 3.145, 3.146, 4.160d en 4.160e van het BBL. Daarmee is GACS een handhaafbare verplichting binnen de Nederlandse bouwregelgeving.
Gebouwen zijn volgens cijfers van het Europese parlement verantwoordelijk voor 36% van de uitstoot van broeikasgassen in de EU. De Europese Commissie heeft daarom het Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) IV opgesteld. Het doel van de EPBD is een zeer laag energieverbruik en emissieloze gebouwen in 2050. De tussentijdse doelen voor utiliteitsgebouwen zijn de slechtst presterende 16% verbeteren voor 2030 en de slechtst presterende 26% voor 2033.
Europese landen geven individueel invulling aan deze regelgeving. De GACS-verplichting is de Nederlandse invulling daarvan. Niet alle landen hanteren dezelfde deadlines. De Duitse versie van de GACS, de GEG § 71a, is bijvoorbeeld al sinds januari 2025 van kracht.
Om de doelen voor 2050 te halen, wordt de regelgeving de komende jaren steeds strenger. Waar vanaf dit jaar de GACS-verplichting voor gebouwen met een vermogen vanaf 290 kW geldt, is dat vanaf 2030 voor gebouwen met systemen vanaf 70 kW. Investeren in het verduurzamen van gebouwen wordt na de verplichting alleen maar urgenter.
Wat moet je daarvoor doen?
De GACS-verplichting bestaat in feite uit twee onderdelen. De gebouwautomatisering (GA), en het controlesysteem (CS). GA zegt iets over de mate van automatisering van het gebouwbeheersysteem. Waar gebouwen wat betreft GA aan moeten voldoen, is door de RVO uiteengezet in een checklist. Deze is gebaseerd op de NEN-EN-ISO 52120 norm. Een gespecialiseerde installateur of installatieadviseur kan met deze checklist nagaan of een gebouw voldoet.
De GACS-verplichting heeft een aantal beoordelingsklassen. A, B, C en D, waarbij A het hoogste niveau aangeeft en D het laagste. Vanaf januari dit jaar is voor de GA minimaal klasse C vereist. Gebouwen waarvoor de GACS geldt, hebben vrijwel allemaal al een gebouwbeheersysteem met een mate van automatisering. Voldoen aan het GA onderdeel van de GACS, is dus een kwestie van de checklist nalopen en indien nodig de juiste aanpassingen doen.
Voor de CS-verplichting moeten gebouwbeheerders aantonen dat hun gebouwen zijn uitgerust met systemen die energieprestaties structureel monitoren en handmatig bijsturen. Dat betekent inzicht in het volledige energieverbruik van een gebouw: van hoofdmeters tot installatiecomponenten en zelfs per huurder. Die data vormt de basis voor wettelijke rapportages als de ESG, certificeringen zoals de BREEAM en verplichtingen zoals GACS.
Vanaf dit jaar geldt voor de GACS-verplichting voor het CS minimaal klasse B. Klasse B betekent dat je de energiestromen in een gebouw effectief kunt meten. Een installateur kan met die metingen handmatig de gebouwautomatisering optimaliseren.
Met slimme toepassingen als BRIGHTER weet je zeker dat je CS voldoet. BRIGHTER monitort niet alleen de energiestromen. Op basis van de data uit het gebouwbeheersysteem, de hoofdmeter- en tussenmeterdata, en de weersvoorspellingen optimaliseert BRIGHTER automatisch. Ter illustratie: het kantoorgebouw Acanthus voldoet na de integratie van BRIGHTER daarmee aan de strengste klasse (klasse A) voor het CS deel. Die hogere klasse wordt in de toekomst verplicht. Dat levert nu een strategisch voordeel op in het aantrekken van huurders en investeerders.
Daarnaast presteert meer dan 75% van utiliteitsgebouwen slechter dan volgens het energielabel zou moeten. Dat komt door een gebrek aan optimalisatie. Door automatisch te monitoren en optimaliseren, verlaagt BRIGHTER de operationele kosten. Het verlaagt het energieverbruik met gemiddeld 28% per jaar. Bovendien gaat het comfort van huurders omhoog. Een goede investering dus. Zoals Spectral CEO Philip Gladek in dit blog toelicht: zie een CS niet alleen als een verplichting, maar als een strategische kans.
Niet alles rondom de GACS is op dit moment duidelijk. Het is bijvoorbeeld nog onbekend hoe de verplichting wordt gehandhaafd, of op basis waarvan rapportage gaat plaatsvinden. Wordt er direct vanaf dag 1 gehandhaafd? De antwoorden moeten we nog krijgen. Wel is het bekend dat de Omgevingsdienst verantwoordelijk is voor de handhaving en dat er aan gemeenten moet worden gerapporteerd.
Daarnaast is het duidelijk hoe je voldoet aan de verplichting. Het levert je bovendien veel op: waardestijging, betere comfort, je gebouw wordt aantrekkelijker voor huurders. Daarnaast verdient de investering zich door de optimalisatie snel terug. Niet naleven levert risico’s van boetes, waardeverlies en stranding risks op.
De GACS is een strategische kans. Want investeren in een systeem als BRIGHTER is de eerste stap richting een toekomstbestendige portefeuille. Paris Proof begint namelijk met inzicht in je systemen, met het centraliseren van data. Dan weet je waar de kansen voor verduurzaming liggen. Wat je niet ziet, kun je niet sturen.
