In een markt die steeds vaker wordt gekenmerkt door negatieve prijzen, staat het verdienmodel van hernieuwbare energie in Nederland onder toenemende druk. Deelname aan de aFRR-markt biedt een aantrekkelijk aanvullend verdienmodel voor energy traders en independent power producers, maar alleen wanneer dit wordt ondersteund door slimme, geïntegreerde automatisering.
De afgelopen jaren is het Nederlandse zonne- en windvermogen sterk gegroeid, zoals blijkt uit recent onderzoek van KPMG. Deze groei is noodzakelijk om de klimaatdoelen te halen, maar leidt ook tot structurele veranderingen in de elektriciteitsmarkt. Tijdens periodes met veel zon of wind ontstaat overaanbod, waardoor prijzen dalen tot nul of zelfs negatief. Zowel de frequentie als de duur van negatieve prijsperiodes is sterk toegenomen.
Voor energy traders en independent power producers brengt dit direct financieel risico met zich mee. Wanneer negatieve prijzen zes uur aaneengesloten aanhouden op de day-aheadmarkt, wordt de SDE++-subsidie stopgezet. Zonne- en windparken moeten dan elektriciteit verkopen tegen negatieve prijzen, terwijl zij tegelijk hun subsidie verliezen. Independent power producers worden daardoor gedwongen productie af te schakelen om verliezen te beperken.
Imbalance curtailment is traditioneel de belangrijkste manier om opbrengsten te realiseren via de Nederlandse passieve onbalansmarkt. Door veranderende marktomstandigheden wordt deze strategie, zoals geschetst door Spectral oprichter Philip Gladek in dit artikel, echter snel minder aantrekkelijk.
Door de sterke groei van zon en wind is de frequentie van Regulation State 2 de afgelopen jaren met circa 50 procent toegenomen. Deze situatie ontstaat wanneer marktpartijen snel reageren op onbalansen, waardoor de onbalans omslaat. Dit leidt tot dual pricing: twee verschillende onbalansprijzen binnen hetzelfde kwartier. Het gevolg is meer onvoorspelbaarheid en sterkere prijsschommelingen, wat het financiële risico vergroot voor partijen die uitsluitend op imbalance curtailment leunen.
Tegelijkertijd passen steeds meer marktpartijen deze strategie toe, wat de marges verder onder druk zet. Ook de toetreding van TenneT tot PICASSO heeft de concurrentie vergroot. In 2024 daalden de opbrengsten uit imbalance curtailment met 44–63 procent voor windparken en met 53–71 procent voor zonneparken. In sommige gevallen leidde dit zelfs tot verliezen.
Naast deze ontwikkelingen ontstaat een duidelijke kans: deelname aan de Automatic Frequency Restoration Reserve (aFRR). Dit is automatisch aangestuurde regelreserve die TenneT inzet om frequentieafwijkingen op het hoogspanningsnet te corrigeren.
Voor zonne- en windparken biedt dit een strategisch voordeel. Periodes met negatieve day-aheadprijzen vallen vaak samen met hoge aFRR-vergoedingen. Door aFRR aan te bieden met afgeschakelde assets kunnen energy traders en independent power producers juist in deze uren alsnog inkomsten genereren.
Ook de marktstructuur ontwikkelt zich in het voordeel van hernieuwbare assets. TenneT is overgestapt van biedblokken van 24 uur naar blokken van vier uur. Hierdoor wordt deelname veel flexibeler. Biedingen kunnen worden gericht op uren waarin productie beschikbaar is en de opbrengsten aantrekkelijk zijn.
Hoewel het verdienpotentieel van aFRR groot is, is deelname complex. Producenten moeten biedingen afstemmen op productieprognoses, het activatiegedrag van TenneT en de technische grenzen van hun assets.
Dit vraagt om:
realtime voorspellingen van productie en marktcondities
snelle respons op Load Frequency Control-setpoints van TenneT
slimme verdeling van setpoints over een gedistribueerde assetportfolio
Voor één of twee installaties is dit nog handmatig te doen. Voor grotere portfolio’s met tientallen zonneparken en windturbines op verschillende locaties wordt dit zonder automatisering onwerkbaar en foutgevoelig.
Automatisering met intelligente Energy Management Systemen zoals STELLAR is daarom een randvoorwaarde voor een succesvolle aFRR-strategie. Optimalisatie is belangrijk, maar betrouwbaarheid, uptime en ingebouwde safeguards zijn minstens zo cruciaal. Energy traders en independent power producers hebben systemen nodig die autonoom en direct kunnen reageren om te voldoen aan TenneT-regels, operationele risico’s te beperken en opbrengsten te maximaliseren.
STELLAR automatiseert de volledige aFRR-waardeketen via:
assetmonitoring met een digital twin voor slimme biedstrategieën op basis van prijzen, forecasts en netbeperkingen
realtime communicatie met TenneT, inclusief geautomatiseerde verwerking van activaties en feedback
geautomatiseerde dispatch die de economisch juiste assets aanstuurt binnen technische en netgrenzen
Het combineren van imbalance curtailment met aFRR is daarmee een strategische stap om het verdienmodel van hernieuwbare energieportfolio’s toekomstbestendig te houden. Het stapelen van meerdere marktservices zal steeds gebruikelijker worden. Dit vereist strakke controle over assets, wat alleen mogelijk is met volledig geïntegreerde automatisering.
Meer weten over het implementeren van aFRR in jouw hernieuwbare energieportfolio?
Neem vandaag contact op.
